home

Architectuur in nijmegen oost

Een wandeling door de tijd tussen 1880 en 1940…

Het landschap ten oosten van de vesting Nijmegen tussen 1800 en 1850

In die tijd woonden boeren die op het land werkten ten oosten van de stad veilig binnen de muren van de vesting. Het was vrijwel overal verboden een boerderij of huisje te bouwen buiten de vestingwallen. Als de vijand kwam moesten soldaten vrij zicht hebben vanaf de verdedigingswerken tot aan de bosrand bij het Hengstdal. Om bij hun akkers te komen verlieten ze de stad door de Hertog- of door de Hunnerpoort.Via hobbelige paadjes, omzoomd door palissaden en langs opgeworpen wallen, klauterend door de droge gracht bereikten ze het open veld. Daar wisselden kleine akkers, weidevelden en stukjes onontgonnen heidegrond elkaar af. Links was in de diepte, ver weg, een bocht van de Waal te zien. Op de hoge stuwwal ontnam fort De Schans sinds 1817 een deel van het uitzicht. Er langs liep het pad naar Ubbergen. Rechts grensde lunet Kijk-in-de-Pot aan de stad en aan de weg naar Groesbeek. Rechtuit lag de zandweg naar Berg en Dal. In 1841 werden er bomen langs geplant om beschutting te bieden tegen zon en regen. Hogerop langs diezelfde weg stond molen De Goede Hoop. Nog weer verder, richting Berg en Dal lag herberg De Zwaan. Tot aan de bosrand van het Hengstdal en de Kwakkenberg bepaalden glooiende akkers met hier en daar wat bomen of struiken en enkele koeien en schapen het uitzicht.

De situatie in en rond Nijmegen tussen 1850 en 1875

Nijmegen barstte uit zijn voegen. Te veel, vooral arme inwoners woonden opgepropt binnen de vestingmuren. Na vele vergeefse verzoeken kreeg Nijmegen in 1874 eindelijk toestemming de vestingmuren, de wallen en de poorten te slopen. De stad kon uitbreiden. Al direct had het stadsbestuur bedacht dat het geen goed idee was de armoedige toestand van binnen de oude muren voort te zetten of te verplaatsen naar de nu beschikbaar gekomen grond. Er werd een plan voor uitbreiding van de stad gemaakt, maar dan wel voor mensen met geld, liefst veel geld. Die moesten worden aangetrokken van buiten de voormalige vesting. In Nijmegen woonden nauwelijks mensen van goeden doen. Het stadsbestuur had bijvoorbeeld rijke repatrianten uit Nederlands Indië in gedachten, gepensioneerde renteniers of adellijke families.